Neufchâteau   ▪

Geschiedenis en architectuur
Neufchâteau met de stroom mee
Grandvoir : De smederijen
Hamipré : de kerk en het klooster
Het dorp Lahérie
Longlier
Het dorpje Massul
Het washuis van Nolinfaing
Le Sart
Grafzerken in gebeeldhouwde leisteen
Warmifontaine

Neufchâteau met de stroom mee.

Dank zij de waterenergie konden er talrijke kleine bedrijven ontstaan. De rivier van Neufchâteau die door deze stad heen vloeit, onderdeed in niets voor de andere. Laten we daarlangs lopen vanaf het begin tot het einde op het grondgebied van Neufchâteau.

Snel komen we de overblijfsels van de vroegere leigroeve van de Chaurnô tegen die nu een vakantiegebouw geworden is. Deze werd voor het eerst rond 1700 uitgebaat. Na verschillende voorvallen wordt die rond 1780 door Dom Eugène Bertaux, kloosteroverste van Longlier, weer op gang gebracht. Die zal kort na de inval van de Fransen rond 1800 stoppen. In 1919 wordt er opnieuw geprobeerd de onderneming op gang te brengen dankzij de geweldige vraag naar bouwmateriaal na de verwoesting wegens de Eerste Wereldoorlog. De kosten zijn te hoog en in 1923 stopt de leigroeve.

Honderd meter verder komen we de vroegere leerlooierij Gérard tegen. We kunnen nog het gebouw van de runmolen zien, dat nu de woning van mevrouw Bauwens geworden is. De runmolen (eigendom van de heer Zachary, vroeger de Julémont-boerderij) en op de “rue de la Barquette” de vroegere boerderij (eigenaar: de heer Blondlet) die over twee gebouwen uitsteekt. Het gilde van de leerlooiers en-bereiders bestond al in 1533. het reglementeerde de ambachten op het gebied van het leder en hield toezicht op de kwaliteit van de verkochte producten. Bij de inventarisering van de Luxemburgse bedrijven in 1764 werden er voor Neufchâteau negen leerlooierijen (voor een geheel van vijftien bakken waar het leder geweekt werd voor zijn bewerking) genoemd. In 1855 werden er vijf runmolens in Neufchâteau opgenoemd die hun producten in de omgeving verkochten. De leerlooierij Gérard-Gofflot verkocht ook in het binnenland haar beroemde kwaliteitsproducten die door een eersteklas medaille bij de industriële wereldtentoonstelling in Parijs beloond waren. Na 1880 begon de ondergang. De officiële gegevens uit 1903 vernemen ons dat de vijf leerlooierijen uit Neufchâteau nog 34 900 kilo leder produceerden.

Als we de hoofdweg oversteken, komen we de plaats tegen waar de vroegere Sainte-Thérèsemalkfabriek tot in de jaren 1970 boter maakte. Toen werd de productie naar de industriële zuivelfabriek ILA (nu Sudlac) overgebracht.

Een beetje verder stroomafwaarts gaan we lang een kant van een gebouw, de vroegere leisteengroeven Pierrard. Ze zullen enkele jaren lang kort na de Eerste Wereldoorlog weer geëxploiteerd worden dankzij de toenemende aanvraag vaar bouwmateriaal. Dit zal om dezelfde reden ook na de Twede Wereldoorlog gebeuren. Na enkele jaren zullen ze voorgoed sluiten. Deze molen, die rechts van de huidige dijk ligt, dateert uit dezelfde tijd als het nieuwe kasteel (11de eeuw). Hij was in de jaren 1670 verouderd, en werd waarschijnlijk in die tijd weer opgebouwd. De molenaar neemt het 24ste deel van het maalsel op en betaalt de heren een huur (met een driejarige termijn) en enkele rentes. Hij moest er ook voor zorgen dat de gemene onderdanen hun graan niet in de molens buiten gingen malen. De molen werd door de Franse autoriteiten gesekwestreerd en in 1807 verkocht. Deze heeft zijn vroegere vorm bewaard maar is tegenwoordig in staat van verval.

Links van de dijk liggen er twee pas gerestaureerde gebouwen. Die zullen het 'Huis der Rivieren' genoemd worden. De Kleppermolen, met de naam van de laatste eigenaar, dateert uit het einde van de 18de eeuw. In 1790 gaven de heren Joseph Roland-Egon het recht op de dijk van de vijver een schors- en tabakmolen op te richten. Snel ging hij ook graan malen en de naburige molen beconcurreren. Na de dood van Roland-Egon volgden enkele eigenaren elkaar op. Célestin Bergh, die de daarbij liggende vroegere banmolen bezat, kocht die eindelijk in 1838. Daar werd een olieslagerij en een zagerij gebouwd. Er werd tussen 1914 en 1920 voor de stad electriciteit geproduceerd. De laatste eigenaren zouden eindelijk daarvan een spinnerij, een carrosseriefabriek en een zagerij maken. De prentkaarten uit het begin van de 20ste eeuw tonen mensen uit Neufchâteau die lang de molenvijver picknicken of in de winter op het bevroren water schaatsen. Toen het meer op het einde van de jaren 1950 even stroomafwaarts gegraven werd, verplaatsen ze zich erheen.

Tenslotte is de moeite waard ook over twee gebouwen te schrijven die met water verbonden zijn: een overdekt washuis, een ruime neoklassieke constructie achter de brandweerkazerne (onderaan de 'rue d’Arlon') uit 1859 en de watertoren (zie foto’s op de vorige blz.) uit 1879 bij de installatie van de eerste waterleiding, een van de oudste in dit land. Deze ligt op de Stationlaan.