Habay   ▪

Anlier
De sites van de Pont-d'Oye
De smederijen
Maurice Grévisse
De Gallo-Romeinse villa van Mageroy
Rulles, het dorp met al zijn bruggen

De sites van de Pont-d'Oye, van de Chatelet, van Bologne en van de Trapperie.

Het is geen toeval indien de industriëlen in de 17e belangstelling toonden voor de Rulles-vallei. Twee voorname factoren speelden hierbij een determinerende rol: het water en het woud. De Rulles met haar snelle loop, en op bepaalde plaatsen haar breed dal, was de uitgelezen plaats om er werkplaatsen op te richten gedreven met de hydraulische kracht. De naastgelegen wouden gingen op hun beurt het hout leveren, die omgevormd tot houtskool, brandstof konden leveren voor de ijzerindustrie. Vijf fabrieken werden opgericht in korte tijd op slechts kilometers van elkaar, en vormden zo een soort industriële pool die meer dan twee eeuwen floreerden, en de oorzaak waren tot de bloei van de twee Habay's en het hele dal. Deze uitzonderlijke sites vormen hedendaags een waardevol natuurlijk kader. Hun uitzicht doet ons soms vergeten welke belangrijke omvorming deze landschappen ondergaan hebben, om onder mensenhand de Rullesloop te bemeesteren.

De grote vijvers en meren die een keten vormen vanaf de 'Fabrique' tot aan de 'Trapperie' zijn in feite kunstmatige waterkommen, die aangebracht werden om de loop van de rivier te reguleren. Deze werd dus 'gecanaliseerd', haar bedding werd gewijzigd om aan de behoeften van de industrie te kunnen beantwoorden.

Het erts dat er behandeld werd was afkomstig uit zowel Frans als Belgisch Lotharingen. Het transport ervan bezigde honderden voertuigen. De overlevering verhaalt ons trouwens dat het een familie van voerders uit Habay, de Gaumets, die haar naam aan onze strek gegeven heeft. De wegen die ze volgden bewaren touwens nog het spoor van deze activiteit 'Vouye des Crasses', 'Rue des Mineurs', 'Chemin du Charbon'.

In het midden van de 19e, kwam deze industrie tot verval, en verdween dan totaal. Diverse redenen verklaren dit verval: intensieve woudontginning, prijzen van het gietijzer, slechte economische conjunctuur, of te hoge transportkosten. De fabrieken werden omgevormd: papierfabriek in de Pont d'Oye, zagerij in Bologne en in de Chatelet, landbouwschool en nagelfabriek in de Trapperie

Pont d'Oye
Dit domein is ontstaan in nauwe samenhang met dat van de industrialisatie van het Rullesdal. De eerste fabrieken hebben we te danken aan Ferdinand d'Everlange die in 1607 de vergunning krijgt een fabriek op te richten stroomopwaarts van de vijver van de Chatelet, die zelf in 1547 werd aangebracht. Twee andere heren krijgen dezelfde vergunning: Gérard Chapiron en Adam Régnier. Het fabriek van deze laatste krijgt de naam van Forge du Prince (naam die dateert van het verplicht afstaan van de fabriek aan de koning in 1624).

Na de gruwelen van de 17e (oorlogen, pest, ...) kennen de fabrieken moeilijke jaren. Pierre du Moustier, afkomstig uit Chimay, en reeds eigenaar van diverse smederijen, huurt de Forge du Prince voor een periode van twaalf jaar in 1637.

Na 1642, jaar van het overlijden van Pierre du Moustier, is het zijn weduwe, Jeanne Petit die zijn beleid voortzet. Op 29 februari krijgt ze de verheffing van haar domein tot een heerschap, en doet ze kasteel, kapel en molen opbouwen. Ze krijgt tevens voor dit domein het recht tot hogere rechtspraak, wat dan de heerschap van Pont d'Oye wordt. Andere heren volgen elkaar met de jaren op, onder wie de beruchte markiezin van de Pont d'Oye, van wie de monstraditie overlevering een herinnering bewaart aan zinloze verspillingen.

Tijden de franse Revolutie worden de fabrieken stilgelegd en geplunderd. Het kasteel ondergaat hetzelfde lot. Het wordt vernield en gedeeltelijk verwoest. De gevelstenen worden verwijderd en verkocht. De fabrieken worden per afzonderlijke akten verkocht. Pont d'Oye en het kasteel worden eigendom van Antoine Joseph Albert. Een groot deel van het kasteel wordt gesloopt, en vandaag zijn slechts de smederijen en de stallingsgebouwen overgebleven. In 1827 wordt een nieuw kasteel opgericht, op de plaats van het huidig kasteel.

De nieuwe eigenaar Constant d'Hoffschmidt brengt veranderingen aan de fabriek en krijgt in 1846 de vergunning voor een mecanische papierfabriek, waarvan de officiële inhuldiging door Leopold I geschiedt.

D'Hoffschmidt zet de verfraaiing van het domein verder, en twee torens worden aan het kasteel bijgebouwd in 1847. In 1884 wordt de papierfabriek gesloten. Baron Pitteurs-Hiégart verwerft het kasteel, dat zijn verblijfplaats wordt. Alle industriële activiteit is gedaan, en het domein wordt een schoon privé-natuurpark.

In 1932 komt het domein in handen van baron Pierre Nothomb, wat een heropleving van de Pont d'Oye met zich meebrengt. Onder het beleid van deze dichter en schrijver, wordt het kasteel een ontmoetingscentrum voor kunstenaars, musici, letterkundigen en politici. Tevens wordt de basis gelegd voor nieuwe mogelijkheden, door bepaalde gebouwen te bestemmen voor hotel en restaurantactiviteiten. Nu heeft de horeca-roeping van de Pont d'Oye als het ware een internationale faam verworven.